Trong những tháng đầu đời, rất nhiều cha mẹ lo lắng khi thấy bụng bé căng, xì hơi nhiều, quấy khóc sau bú hoặc có vẻ khó chịu dù vẫn ăn ngủ bình thường. Đầy hơi, trướng bụng là hiện tượng khá phổ biến ở trẻ sơ sinh và phần lớn xuất phát từ đặc điểm sinh lý chưa hoàn thiện của hệ tiêu hóa, chứ không hẳn là dấu hiệu bệnh lý. Hiểu đúng nguyên nhân sẽ giúp cha mẹ bớt hoang mang và chăm sóc con một cách nhẹ nhàng, phù hợp hơn.
Hệ tiêu hóa của trẻ sơ sinh còn rất non nớt
Ngay sau khi chào đời, hệ tiêu hóa của trẻ bắt đầu làm việc độc lập, trong khi trước đó mọi chức năng này đều được hỗ trợ qua nhau thai. Ruột, dạ dày và các tuyến tiêu hóa của trẻ cần thời gian để thích nghi với việc tiêu hóa sữa, dù là sữa mẹ hay sữa công thức.
Men tiêu hóa ở trẻ sơ sinh còn ít và hoạt động chưa ổn định, nhu động ruột chưa nhịp nhàng. Điều này khiến thức ăn dễ lưu lại trong ruột lâu hơn, sinh hơi và gây cảm giác trướng bụng. Đây là một phần của quá trình “học tiêu hóa” tự nhiên trong những tháng đầu đời.
Không khí lọt vào dạ dày khi bú
Một nguyên nhân rất thường gặp gây đầy hơi ở trẻ sơ sinh là nuốt phải không khí khi bú. Trẻ bú chưa thuần thục, khớp ngậm chưa kín hoặc bú quá nhanh có thể khiến không khí theo sữa đi vào dạ dày. Không khí này nếu không được ợ ra ngoài sẽ di chuyển xuống ruột, gây chướng bụng, xì hơi nhiều và khiến trẻ khó chịu. Hiện tượng này thường rõ hơn ở những trẻ bú bình, nhưng cũng có thể xảy ra khi bú mẹ, đặc biệt trong giai đoạn đầu khi cả mẹ và bé chưa thực sự “ăn ý” trong cữ bú.
Hệ vi sinh đường ruột chưa ổn định
Đường ruột của trẻ sơ sinh gần như vô trùng khi mới sinh. Trong những tuần đầu, hệ vi sinh bắt đầu hình thành dần thông qua sữa, môi trường sống và tiếp xúc hàng ngày. Quá trình này không diễn ra ngay lập tức mà cần thời gian để đạt được sự cân bằng. Trong giai đoạn hệ vi sinh chưa ổn định, quá trình lên men trong ruột có thể diễn ra mạnh hơn, sinh nhiều khí hơn bình thường. Điều này khiến trẻ dễ bị đầy hơi, trướng bụng, dù vẫn bú tốt và không có dấu hiệu nhiễm trùng hay bệnh lý.
Nhu động ruột chưa nhịp nhàng
Ở trẻ sơ sinh, nhu động ruột – tức các cơn co bóp giúp đẩy thức ăn di chuyển trong ruột – chưa hoạt động đều đặn. Có lúc ruột co bóp mạnh, có lúc lại chậm hơn bình thường. Sự thiếu nhịp nhàng này khiến khí và phân di chuyển chậm, dễ tích tụ trong ruột, gây cảm giác căng chướng. Đây là lý do vì sao nhiều trẻ sơ sinh có biểu hiện bụng trướng vào buổi chiều tối, kèm theo quấy khóc, nhưng lại dễ chịu hơn sau khi xì hơi hoặc đi ngoài.
Phản xạ đi ngoài và xì hơi chưa hoàn thiện
Trẻ sơ sinh chưa có khả năng phối hợp tốt giữa việc rặn và thả lỏng cơ sàn chậu. Điều này khiến việc xì hơi hoặc đi ngoài trở nên khó khăn hơn so với người lớn. Khí sinh ra trong ruột không được thải ra kịp thời sẽ gây đầy hơi và trướng bụng. Hiện tượng này thường giảm dần khi trẻ lớn lên, hệ thần kinh và cơ bắp dần hoàn thiện, giúp các phản xạ tiêu hóa hoạt động hiệu quả hơn.
Sự thay đổi giữa các cữ bú và nhịp sinh hoạt
Trong những tháng đầu, nhịp ăn – ngủ – thức của trẻ chưa ổn định. Trẻ có thể bú nhiều cữ nhỏ, bú không đều giờ hoặc thay đổi lượng bú giữa các cữ. Sự thay đổi này khiến hệ tiêu hóa phải liên tục thích nghi, dễ gây ra hiện tượng đầy hơi tạm thời. Ngoài ra, việc thay đổi sữa, thay đổi cách bú hoặc môi trường sinh hoạt cũng có thể làm hệ tiêu hóa của trẻ “bối rối” trong thời gian ngắn.
Khi nào đầy hơi là sinh lý, khi nào cần lưu ý?
Phần lớn trường hợp đầy hơi, trướng bụng ở trẻ sơ sinh là hiện tượng sinh lý và sẽ cải thiện dần theo thời gian. Trẻ vẫn tăng cân, bú tốt, ngủ được và không có các dấu hiệu bất thường nghiêm trọng. Cha mẹ nên lưu ý đưa trẻ đi khám nếu tình trạng trướng bụng kèm theo nôn ói nhiều, bỏ bú, chậm tăng cân, bụng căng cứng kéo dài hoặc trẻ quấy khóc dữ dội không thể dỗ. Đây có thể là dấu hiệu của vấn đề tiêu hóa cần được bác sĩ đánh giá.
Hỗ trợ trẻ giảm đầy hơi theo cách nhẹ nhàng
Việc hỗ trợ trẻ sơ sinh giảm đầy hơi nên tập trung vào những biện pháp phù hợp với sinh lý, như đảm bảo tư thế bú đúng, cho trẻ ợ hơi sau bú, duy trì nhịp sinh hoạt ổn định và tránh can thiệp quá mức khi không cần thiết. Quan trọng hơn, cha mẹ cần kiên nhẫn và hiểu rằng đầy hơi trong những tháng đầu là một phần của quá trình trưởng thành của hệ tiêu hóa, không phải lúc nào cũng là dấu hiệu xấu.
Trẻ sơ sinh dễ đầy hơi, trướng bụng trong những tháng đầu chủ yếu do hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện, nuốt phải không khí khi bú, hệ vi sinh chưa ổn định và nhu động ruột chưa nhịp nhàng. Đây là hiện tượng sinh lý phổ biến và thường cải thiện khi trẻ lớn dần. Việc hiểu đúng nguyên nhân giúp cha mẹ bớt lo lắng, tránh can thiệp không cần thiết và tập trung chăm sóc trẻ theo hướng nhẹ nhàng, phù hợp với sự phát triển tự nhiên của con.
Lưu ý: Bài viết mang tính chất tham khảo. Nếu trẻ có các dấu hiệu bất thường hoặc tình trạng đầy hơi kéo dài kèm theo biểu hiện toàn thân, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để được bác sĩ nhi khoa tư vấn cụ thể.
Gợi ý đọc thêm
- Khi nào nên kết hợp sữa mẹ và sữa công thức?
- Vì sao trẻ tiêu hóa kém dễ ốm vặt?
- Táo bón và đề kháng yếu có liên quan không?
