Nhiều cha mẹ nhận thấy con mình thường quấy khóc, cáu gắt hoặc khó dỗ hơn vào buổi chiều tối, dù ban ngày bé vẫn bú tốt, ngủ được và chơi ngoan. Hiện tượng này lặp đi lặp lại khiến không ít người lo lắng, thậm chí tự hỏi liệu con có đang gặp vấn đề sức khỏe nào hay không. Trên thực tế, cáu gắt vào buổi chiều tối là hiện tượng rất phổ biến ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, phần lớn liên quan đến sinh lý phát triển chứ không phải bệnh lý. Việc hiểu đúng nguyên nhân giúp cha mẹ bình tĩnh hơn, đồng thời có cách hỗ trợ phù hợp để con dễ chịu hơn vào khung giờ nhạy cảm này.
Buổi chiều tối – “khung giờ nhạy cảm” với cơ thể trẻ nhỏ
Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhũ nhi, hệ thần kinh trung ương còn non nớt và chưa có khả năng tự điều hòa tốt. Sau một ngày dài tiếp nhận nhiều kích thích từ ánh sáng, âm thanh, vận động và tương tác, cơ thể trẻ dễ rơi vào trạng thái mệt sinh lý. Buổi chiều tối là thời điểm các nguồn năng lượng dự trữ trong ngày đã giảm, trong khi khả năng tự trấn an của trẻ vẫn còn rất hạn chế. Khi mệt mỏi tích tụ, trẻ thường phản ứng bằng cách quấy khóc, cáu gắt hoặc khó dỗ hơn so với ban ngày. Đây là phản ứng sinh học hoàn toàn tự nhiên.
Hệ thần kinh non nớt khiến trẻ khó tự điều chỉnh cảm xúc
Khác với người lớn, trẻ nhỏ chưa có khả năng tự xoa dịu cảm xúc khi khó chịu. Các vùng não chịu trách nhiệm điều hòa cảm xúc và phản ứng stress vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Vì vậy, khi cảm giác mệt mỏi hoặc khó chịu xuất hiện, trẻ sẽ “bộc lộ ra ngoài” bằng tiếng khóc hoặc cáu gắt. Buổi chiều tối thường là lúc khả năng chịu đựng của hệ thần kinh đạt ngưỡng thấp nhất trong ngày, khiến các phản ứng này trở nên rõ ràng hơn.
Mối liên hệ giữa tiêu hóa và cáu gắt vào cuối ngày
Một nguyên nhân quan trọng khác khiến trẻ hay cáu gắt vào buổi chiều tối nằm ở hệ tiêu hóa. Sau nhiều cữ bú trong ngày, dạ dày và ruột của trẻ đã phải làm việc liên tục. Với những trẻ có hệ tiêu hóa nhạy cảm, cảm giác đầy hơi nhẹ hoặc khó tiêu có thể tích tụ dần và trở nên rõ rệt hơn vào cuối ngày. Do trẻ chưa thể diễn đạt cảm giác khó chịu trong bụng, biểu hiện thường thấy là bứt rứt, cong người, khóc nhiều hoặc khó vào giấc ngủ. Điều này đặc biệt phổ biến ở trẻ sơ sinh trong 3–4 tháng đầu đời.
Giấc ngủ ngắn và mệt tích lũy trong ngày
Trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sơ sinh, có chu kỳ ngủ ngắn và chủ yếu là giấc ngủ nông. Nếu trong ngày trẻ ngủ không đủ sâu hoặc bị gián đoạn nhiều lần, cảm giác mệt mỏi sẽ tích tụ và bộc lộ mạnh vào buổi chiều tối. Khi mệt nhưng chưa đủ buồn ngủ để vào giấc, trẻ dễ rơi vào trạng thái cáu gắt, khó dỗ và khó chịu kéo dài cho đến khi ngủ được.
Vai trò của nhịp sinh học chưa hoàn thiện
Trong những tháng đầu đời, nhịp sinh học ngày – đêm của trẻ chưa được thiết lập rõ ràng. Hormone điều hòa giấc ngủ và cảm xúc chưa hoạt động ổn định, khiến trẻ khó phân biệt thời điểm nghỉ ngơi và hoạt động. Điều này góp phần khiến buổi chiều tối trở thành khoảng thời gian “lệch nhịp” đối với nhiều trẻ. Khi nhịp sinh học dần hoàn thiện (thường sau 3–4 tháng tuổi), hiện tượng cáu gắt vào chiều tối thường giảm dần.
Có phải trẻ cáu gắt chiều tối là dấu hiệu bất thường?
Trong đa số trường hợp, cáu gắt vào buổi chiều tối là hiện tượng sinh lý bình thường, đặc biệt nếu trẻ vẫn bú đều, tăng cân ổn định và có những khoảng thời gian vui vẻ trong ngày. Tuy nhiên, cha mẹ cần lưu ý nếu tình trạng cáu gắt đi kèm các dấu hiệu như bú kém rõ rệt, nôn trớ nhiều, sụt cân, ngủ rất ít hoặc khóc thét không dỗ được. Khi đó, việc đưa trẻ đi khám để được đánh giá y khoa là cần thiết nhằm loại trừ các nguyên nhân bệnh lý.
Vì sao cho bú thêm không phải lúc nào cũng giúp trẻ dễ chịu hơn?
Nhiều cha mẹ có xu hướng cho trẻ bú thêm khi thấy con cáu gắt. Tuy nhiên, nếu nguyên nhân là mệt sinh lý hoặc đầy hơi nhẹ, việc bú thêm có thể khiến hệ tiêu hóa càng quá tải, làm cảm giác khó chịu tăng lên. Trong những trường hợp này, điều trẻ cần thường là được trấn an, nghỉ ngơi và tiêu hóa nhẹ nhàng hơn, thay vì nạp thêm sữa.
Ba mẹ có thể hỗ trợ trẻ như thế nào vào buổi chiều tối?
Việc giữ môi trường yên tĩnh, giảm kích thích, duy trì các thói quen quen thuộc trước giờ ngủ và quan sát tín hiệu của trẻ sẽ giúp con dễ chịu hơn. Sự nhất quán trong cách chăm sóc mang lại cảm giác an toàn, giúp hệ thần kinh của trẻ dần học cách điều chỉnh.
Góc nhìn dinh dưỡng: Vì sao sự dễ tiêu quan trọng vào cuối ngày?
Vào buổi chiều tối, khi hệ tiêu hóa đã hoạt động suốt cả ngày, việc tiêu hóa nhẹ nhàng trở nên đặc biệt quan trọng. Sữa có cấu trúc dễ tiêu, vị thanh nhạt và phù hợp với sinh lý trẻ nhỏ sẽ giúp giảm áp lực lên đường ruột, từ đó hạn chế cảm giác đầy hơi và khó chịu.
Theo định hướng dinh dưỡng Nhật Bản, các công thức sữa được nghiên cứu để hỗ trợ sự dễ chịu sau bú, thay vì thúc đẩy nạp năng lượng cao. Bean Stalk là một trong những thương hiệu theo đuổi định hướng này, phát triển công thức dựa trên nghiên cứu sữa mẹ và sinh lý trẻ nhỏ, nhằm hỗ trợ tiêu hóa nhẹ nhàng – yếu tố quan trọng giúp trẻ ổn định hơn vào những khung giờ nhạy cảm trong ngày.
Trẻ hay cáu gắt vào buổi chiều tối là hiện tượng rất thường gặp và phần lớn mang tính sinh lý. Đây là kết quả của sự mệt tích lũy, hệ thần kinh non nớt và hệ tiêu hóa còn đang hoàn thiện. Khi hiểu đúng nguyên nhân, cha mẹ có thể đồng hành cùng con một cách bình tĩnh và nhẹ nhàng hơn, thay vì lo lắng hoặc can thiệp không cần thiết.
Gợi ý ba mẹ xem thêm
- Vì sao trẻ bú nhiều nhưng vẫn hay cáu gắt?
- Cáu gắt, đầy hơi, ngủ kém: Khi nào cần đi khám ở trẻ nhỏ?
- Sự khác biệt giữa hấp thu tốt và “bú nhiều” ở trẻ nhỏ
Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo và không thay thế cho tư vấn y tế. Nếu trẻ cáu gắt kéo dài, kèm các dấu hiệu bất thường hoặc khiến cha mẹ không yên tâm, việc thăm khám bác sĩ nhi khoa là cần thiết để đảm bảo an toàn cho trẻ.
