Trong hành trình nuôi con, không ít cha mẹ đặt nặng mục tiêu “tăng cân nhanh” như một thước đo cho sự phát triển khỏe mạnh. Khi thấy con chậm tăng cân hơn so với bảng chuẩn hoặc so với những em bé khác, cảm giác lo lắng thường xuất hiện rất sớm. Từ đó, nhiều gia đình tìm mọi cách để tăng lượng ăn, tăng lượng sữa hoặc chọn những sản phẩm giàu năng lượng với mong muốn giúp con “bắt kịp đà tăng trưởng”. Tuy nhiên, dưới góc độ dinh dưỡng và sinh lý nhi khoa, tăng cân nhanh không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với phát triển tốt. Ngược lại, các chuyên gia ngày càng nhấn mạnh rằng trong những năm đầu đời, dinh dưỡng dễ hấp thu và phù hợp với cơ thể trẻ quan trọng hơn rất nhiều so với việc tăng cân nhanh trong thời gian ngắn.
Tăng cân nhanh và tăng trưởng khỏe mạnh không hoàn toàn giống nhau
Tăng cân là một chỉ số quan trọng để theo dõi sự phát triển của trẻ, nhưng không phải là chỉ số duy nhất. Một em bé có thể tăng cân nhanh nhưng tăng trưởng không cân đối, trong khi một bé khác tăng cân chậm hơn nhưng vẫn phát triển tốt về chiều cao, vận động, trí não và miễn dịch. Tăng trưởng khỏe mạnh là sự kết hợp hài hòa giữa nhiều yếu tố: hấp thu dinh dưỡng hiệu quả, hệ tiêu hóa ổn định, giấc ngủ đủ và sự phát triển đồng bộ của các hệ cơ quan. Khi chỉ tập trung vào con số cân nặng, cha mẹ có thể vô tình bỏ qua những tín hiệu quan trọng khác của sức khỏe tổng thể.
Hệ tiêu hóa non nớt không phù hợp với việc “nạp nhanh”
Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, hệ tiêu hóa vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Dạ dày còn nhỏ, men tiêu hóa chưa đầy đủ và nhu động ruột chưa ổn định. Khi trẻ phải tiếp nhận lượng dinh dưỡng quá lớn hoặc quá đậm đặc trong thời gian ngắn, hệ tiêu hóa có thể bị quá tải. Trong tình trạng này, cơ thể trẻ phải tiêu tốn nhiều năng lượng cho việc tiêu hóa, thay vì dành năng lượng cho tăng trưởng và phát triển. Điều này giải thích vì sao có những trẻ ăn nhiều nhưng vẫn mệt mỏi, dễ cáu gắt hoặc tăng cân không tương xứng với lượng dinh dưỡng nạp vào.
Hấp thu tốt mới là yếu tố quyết định hiệu quả dinh dưỡng
Hấp thu tốt không chỉ đơn thuần là ăn vào bao nhiêu, mà là cơ thể sử dụng được bao nhiêu trong số dưỡng chất đó. Khi dinh dưỡng được hấp thu hiệu quả, trẻ có thể tăng cân đều, ổn định và phát triển hài hòa. Một trẻ hấp thu tốt thường có hệ tiêu hóa hoạt động nhẹ nhàng, phân đều, ít đầy bụng, ngủ sâu hơn và có trạng thái tinh thần ổn định. Những yếu tố này tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững, thay vì tăng nhanh trong ngắn hạn rồi chững lại hoặc gặp rối loạn tiêu hóa.
Tăng cân quá nhanh có thể đi kèm những rủi ro tiềm ẩn
Nhiều nghiên cứu cho thấy tăng cân quá nhanh trong giai đoạn sớm có thể làm tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa về sau. Khi cơ thể chưa sẵn sàng nhưng phải tiếp nhận lượng năng lượng lớn, các cơ chế điều hòa có thể bị ảnh hưởng. Ở trẻ nhỏ, tăng cân nhanh đôi khi đi kèm với táo bón, đầy hơi, nôn trớ hoặc rối loạn giấc ngủ. Những biểu hiện này không chỉ gây khó chịu cho trẻ mà còn ảnh hưởng đến nhịp sinh hoạt và sự phát triển lâu dài.
Vai trò của hệ vi sinh đường ruột trong hấp thu dinh dưỡng
Hệ vi sinh đường ruột đóng vai trò trung tâm trong quá trình tiêu hóa và hấp thu. Ở trẻ nhỏ, hệ vi sinh này đang trong giai đoạn hình thành và rất nhạy cảm với chế độ dinh dưỡng. Khi dinh dưỡng phù hợp, hệ vi sinh phát triển cân bằng, giúp phân giải dưỡng chất hiệu quả hơn. Ngược lại, khi dinh dưỡng quá đậm đặc hoặc không phù hợp, hệ vi sinh có thể bị xáo trộn, làm giảm khả năng hấp thu dù lượng ăn vào cao.
Giấc ngủ và hấp thu – mối liên hệ thường bị bỏ qua
Tăng trưởng không chỉ diễn ra khi trẻ ăn, mà còn diễn ra mạnh mẽ trong giấc ngủ sâu. Hormone tăng trưởng được tiết ra chủ yếu vào ban đêm, đặc biệt trong các pha ngủ sâu. Trẻ hấp thu tốt thường ngủ sâu và ổn định hơn, từ đó hỗ trợ quá trình tăng trưởng tự nhiên. Ngược lại, trẻ ăn nhiều nhưng tiêu hóa nặng nề có thể ngủ không sâu, làm giảm hiệu quả tăng trưởng dù lượng dinh dưỡng nạp vào cao.
Vì sao dinh dưỡng dễ hấp thu được ưu tiên trong triết lý nuôi con hiện đại?
Các khuyến nghị dinh dưỡng hiện đại, đặc biệt tại Nhật Bản và châu Âu, đều nhấn mạnh rằng chất lượng và khả năng hấp thu quan trọng hơn số lượng. Trong giai đoạn đầu đời, cơ thể trẻ cần một nguồn dinh dưỡng vừa đủ, cân bằng và dễ tiêu để tự điều chỉnh nhịp tăng trưởng phù hợp với sinh lý. Thay vì thúc đẩy tăng cân nhanh, việc ưu tiên dinh dưỡng dễ hấp thu giúp giảm áp lực cho hệ tiêu hóa, hỗ trợ hệ miễn dịch và tạo nền tảng cho sự phát triển lâu dài.
Khi nào cha mẹ nên lo lắng về việc tăng cân chậm?
Tăng cân chậm chỉ thực sự đáng lo khi đi kèm với các dấu hiệu như trẻ bú kém rõ rệt, sụt cân, chậm phát triển vận động hoặc có biểu hiện mệt mỏi kéo dài. Trong những trường hợp này, việc thăm khám và đánh giá toàn diện là cần thiết.
Ngược lại, nếu trẻ vẫn tăng cân đều theo biểu đồ, sinh hoạt ổn định và phát triển tốt về vận động, trí não, thì việc tăng cân chậm hơn so với mong đợi thường không phải là vấn đề nghiêm trọng.
Dinh dưỡng dễ hấp thu – nền tảng cho tăng trưởng bền vững
Dinh dưỡng dễ hấp thu giúp cơ thể trẻ sử dụng hiệu quả năng lượng và dưỡng chất, từ đó tăng trưởng ổn định và lâu dài. Đây là lý do vì sao nhiều chuyên gia khuyến nghị cha mẹ nên quan tâm đến cách trẻ tiêu hóa và hấp thu, thay vì chỉ nhìn vào con số cân nặng.
Gợi ý dinh dưỡng theo hướng dễ hấp thu
Theo định hướng dinh dưỡng Nhật Bản, các công thức sữa dành cho trẻ nhỏ được phát triển dựa trên sinh lý tiêu hóa và thành phần sữa mẹ, với mục tiêu hỗ trợ hấp thu nhẹ nhàng và ổn định. Những công thức này thường có vị thanh nhạt, cấu trúc dễ tiêu và áp suất thẩm thấu phù hợp với ruột non nớt của trẻ.
Bean Stalk là một trong những thương hiệu theo đuổi định hướng này, tập trung vào nghiên cứu sữa mẹ và sinh lý trẻ nhỏ trong nhiều thập kỷ. Các sản phẩm của Bean Stalk được phát triển hướng đến việc hỗ trợ hấp thu hiệu quả và sự dễ chịu sau bú, yếu tố nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong những năm đầu đời.
Trong chăm sóc trẻ nhỏ, tăng cân nhanh không phải là mục tiêu quan trọng nhất. Điều quan trọng hơn là giúp cơ thể trẻ hấp thu dinh dưỡng một cách hiệu quả, nhẹ nhàng và phù hợp với sinh lý. Khi hấp thu tốt, trẻ sẽ tự tăng trưởng theo nhịp tự nhiên, ổn định và bền vững. Hiểu đúng điều này giúp cha mẹ nuôi con bình tĩnh hơn, khoa học hơn và tránh những can thiệp không cần thiết trong giai đoạn đầu đời.
Lưu ý: Bài viết mang tính chất tham khảo. Nếu trẻ có biểu hiện rối loạn tiêu hóa, kém hấp thu hoặc tăng trưởng không đạt, cha mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng nhi khoa.
Gợi ý cha mẹ xem thêm
- Sự khác biệt giữa hấp thu tốt và “bú nhiều” ở trẻ nhỏ
- Vì sao bé uống sữa vẫn chậm tăng cân dù bú đủ cữ?
- Cáu gắt, đầy hơi, ngủ kém: Khi nào cần đi khám ở trẻ nhỏ
