Rất nhiều cha mẹ cảm thấy bối rối khi con trong năm đầu đời thường xuyên sổ mũi, ho nhẹ, rối loạn tiêu hóa hoặc sốt vặt, dù bé vẫn bú đủ cữ, ăn uống đều đặn và được chăm sóc kỹ lưỡng. Cảm giác lo lắng này là hoàn toàn dễ hiểu, bởi trong suy nghĩ của nhiều người, ăn uống đầy đủ đồng nghĩa với việc cơ thể phải khỏe mạnh. Tuy nhiên, ở trẻ nhỏ đặc biệt là trẻ dưới 12 tháng tuổi, mối liên hệ giữa ăn uống và sức khỏe phức tạp hơn rất nhiều.
Năm đầu đời là giai đoạn cơ thể trẻ phải thích nghi đồng thời với môi trường bên ngoài, hệ miễn dịch non nớt và hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện. Vì vậy, việc trẻ hay ốm vặt trong giai đoạn này không hẳn là dấu hiệu của thiếu dinh dưỡng, mà phần lớn phản ánh quá trình phát triển sinh lý tự nhiên của cơ thể.
Ăn đủ chưa chắc đã đồng nghĩa với hấp thu tốt
Một trong những hiểu lầm phổ biến nhất là cho rằng chỉ cần trẻ ăn đủ lượng sữa hoặc thức ăn theo khuyến nghị thì cơ thể sẽ tự động khỏe mạnh. Thực tế, dinh dưỡng chỉ thực sự có giá trị khi cơ thể có thể tiêu hóa và hấp thu hiệu quả. Với trẻ nhỏ, hệ tiêu hóa vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, enzyme tiêu hóa chưa đầy đủ, nhu động ruột còn chưa ổn định. Vì vậy, dù lượng ăn vào có vẻ đủ, nhưng khả năng xử lý và sử dụng dinh dưỡng của cơ thể trẻ vẫn còn hạn chế.
Khi tiêu hóa và hấp thu chưa tốt, một phần dưỡng chất sẽ không được sử dụng trọn vẹn, dẫn đến tình trạng cơ thể thiếu hụt tương đối các vi chất quan trọng cho miễn dịch. Điều này lý giải vì sao có những bé ăn uống đều đặn nhưng vẫn hay mệt, dễ ốm hoặc chậm hồi phục sau những đợt bệnh nhẹ.
Hệ miễn dịch năm đầu đời: chưa yếu, nhưng chưa hoàn chỉnh
Hệ miễn dịch của trẻ sơ sinh không phải là một hệ thống “yếu”, mà đúng hơn là một hệ thống đang học cách hoạt động. Trong những tháng đầu đời, trẻ chủ yếu dựa vào kháng thể thụ động từ mẹ, được truyền qua nhau thai trong thai kỳ và qua sữa mẹ sau sinh. Tuy nhiên, lượng kháng thể này sẽ giảm dần theo thời gian, trong khi hệ miễn dịch của chính trẻ cần thời gian để tự xây dựng và hoàn thiện.
Khoảng thời gian từ 3 đến 12 tháng tuổi thường được xem là giai đoạn “trống miễn dịch sinh lý”, khi khả năng tự bảo vệ của cơ thể chưa thực sự mạnh, khiến trẻ dễ mắc các bệnh nhiễm trùng nhẹ như viêm đường hô hấp trên, rối loạn tiêu hóa hay sốt siêu vi. Những biểu hiện này, nếu ở mức độ nhẹ và tự khỏi, thường là một phần của quá trình hệ miễn dịch học cách nhận diện và phản ứng với môi trường xung quanh.
Vai trò then chốt của hệ tiêu hóa đối với sức đề kháng
Ít cha mẹ để ý rằng phần lớn hoạt động miễn dịch của cơ thể lại diễn ra tại đường ruột. Ở trẻ nhỏ, hệ tiêu hóa không chỉ có nhiệm vụ tiêu hóa thức ăn mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành hàng rào miễn dịch tự nhiên. Trong năm đầu đời, hệ vi sinh đường ruột của trẻ còn rất non, dễ mất cân bằng trước những thay đổi nhỏ như đổi sữa, thay đổi lịch sinh hoạt hoặc môi trường sống. Khi tiêu hóa hoạt động kém, trẻ dễ gặp các biểu hiện như đầy hơi, phân không ổn định, trớ sữa hoặc khó ngủ. Những rối loạn này không chỉ gây khó chịu mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hấp thu dưỡng chất. Một hệ tiêu hóa chưa ổn định sẽ khiến cơ thể khó duy trì nền tảng miễn dịch bền vững, từ đó làm trẻ dễ ốm vặt hơn dù chế độ ăn không hề thiếu.
Vì sao trẻ hay ốm hơn khi thay đổi môi trường?
Nhiều gia đình nhận thấy trẻ thường ốm vặt hơn khi bắt đầu đi nhà trẻ, đi du lịch hoặc có sự thay đổi người chăm sóc. Điều này không xuất phát từ việc trẻ ăn kém đi, mà từ việc cơ thể phải tiếp xúc với hệ vi sinh mới trong khi hệ miễn dịch chưa đủ “kinh nghiệm” để xử lý. Bên cạnh đó, sự thay đổi môi trường thường kéo theo xáo trộn giấc ngủ và nhịp sinh hoạt. Ngủ không đủ sâu, ăn uống thất thường sẽ làm giảm khả năng phục hồi của cơ thể, khiến trẻ dễ bị các tác nhân bên ngoài tấn công hơn. Đây là lý do vì sao việc duy trì nhịp sinh hoạt ổn định đóng vai trò quan trọng không kém chế độ dinh dưỡng.
Dinh dưỡng “đủ” nhưng chưa chắc đã “phù hợp”
Một khẩu phần ăn được xem là đầy đủ về mặt lý thuyết chưa chắc đã phù hợp với khả năng sinh lý của trẻ. Nếu chế độ dinh dưỡng quá nặng đạm, năng lượng cao hoặc tập trung vào tăng cân nhanh, hệ tiêu hóa và thận của trẻ có thể phải làm việc quá sức. Khi cơ thể phải ưu tiên xử lý lượng dinh dưỡng lớn, nguồn lực dành cho việc hoàn thiện miễn dịch và các cơ quan khác sẽ bị ảnh hưởng.
Chính vì vậy, trong dinh dưỡng trẻ nhỏ hiện đại, các chuyên gia ngày càng nhấn mạnh đến yếu tố “dễ hấp thu” và “phù hợp sinh lý” thay vì chỉ quan tâm đến cân nặng tăng nhanh.
Cha mẹ nên quan sát điều gì thay vì chỉ nhìn vào lượng ăn?
Thay vì quá lo lắng con đã ăn đủ hay chưa, cha mẹ có thể chú ý đến những dấu hiệu cho thấy cơ thể bé đang hấp thu tốt. Một em bé hấp thu ổn định thường có phân mềm, đều, ít đầy hơi, ngủ tương đối sâu và tăng trưởng theo biểu đồ chuẩn. Những biểu hiện này phản ánh rằng hệ tiêu hóa và chuyển hóa của cơ thể đang hoạt động hài hòa. Khi dinh dưỡng được hấp thu tốt, cơ thể trẻ sẽ có nền tảng vững chắc hơn để hoàn thiện miễn dịch, từ đó giảm dần tần suất ốm vặt theo thời gian.
Khi nào ốm vặt là sinh lý, khi nào cần đi khám?
Ốm vặt sinh lý trong năm đầu đời thường biểu hiện nhẹ, trẻ vẫn bú hoặc ăn được, vẫn tỉnh táo và cải thiện sau vài ngày chăm sóc phù hợp. Ngược lại, nếu trẻ sốt cao kéo dài, bỏ bú rõ rệt, nôn ói nhiều, tiêu chảy kéo dài hoặc mệt lả bất thường, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để loại trừ các nguyên nhân bệnh lý. Việc phân biệt đúng hai tình trạng này giúp cha mẹ tránh lo lắng quá mức nhưng cũng không chủ quan trước những dấu hiệu cần can thiệp y tế.
Góc nhìn dinh dưỡng hiện đại: vì sao “dễ hấp thu” được ưu tiên?
Nhiều nghiên cứu dinh dưỡng nhi khoa cho thấy trong giai đoạn đầu đời, chất lượng hấp thu có ý nghĩa lâu dài hơn so với việc tăng cân nhanh trong ngắn hạn. Dinh dưỡng dễ hấp thu giúp giảm gánh nặng cho tiêu hóa, hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột ổn định và tạo nền tảng miễn dịch bền vững cho trẻ trong những năm tiếp theo. Đó cũng là lý do nhiều hướng tiếp cận dinh dưỡng hiện nay tập trung vào việc mô phỏng cấu trúc và tỷ lệ dưỡng chất của sữa mẹ – nguồn dinh dưỡng được xem là tối ưu nhất cho trẻ sơ sinh.
Một góc nhìn gợi mở cho cha mẹ quan tâm dinh dưỡng nhẹ nhàng
Trong hành trình nuôi con, mỗi gia đình sẽ có cách lựa chọn khác nhau. Với những cha mẹ quan tâm đến dinh dưỡng phù hợp sinh lý, dễ hấp thu và nhẹ nhàng với hệ tiêu hóa còn non nớt của trẻ, việc tìm hiểu các dòng sữa được nghiên cứu dựa trên nền tảng khoa học về sữa mẹ và hệ tiêu hóa trẻ nhỏ có thể mang lại thêm những gợi ý hữu ích trong quá trình chăm sóc con.
Trẻ hay ốm vặt trong năm đầu đời là hiện tượng phổ biến và phần lớn mang tính sinh lý. Thay vì chỉ tập trung vào việc ăn đủ hay tăng cân nhanh, cha mẹ nên quan tâm nhiều hơn đến khả năng hấp thu, sự ổn định tiêu hóa và nhịp sinh hoạt của trẻ. Khi cơ thể được nuôi dưỡng đúng với khả năng của mình, trẻ sẽ dần khỏe hơn, ít ốm vặt hơn theo thời gian. Sự thấu hiểu và kiên nhẫn của cha mẹ chính là yếu tố quan trọng nhất giúp con xây dựng nền tảng sức khỏe bền vững ngay từ những năm đầu đời.
Trong quá trình tìm hiểu về dinh dưỡng cho trẻ nhỏ, nhiều cha mẹ cũng bắt đầu quan tâm đến những công thức được phát triển dựa trên nghiên cứu sữa mẹ, chú trọng khả năng hấp thu và sự phù hợp với hệ tiêu hóa non nớt trong năm đầu đời. Nếu mẹ muốn hiểu rõ hơn về cách các công thức dinh dưỡng hiện đại được xây dựng để hỗ trợ tiêu hóa và sức đề kháng cho trẻ, có thể tham khảo thêm bài viết chuyên sâu về dinh dưỡng Bean Stalk.
Gợi ý Mẹ đọc thêm:
