Trong những năm đầu đời, não bộ của trẻ phát triển với tốc độ nhanh nhất trong suốt cuộc đời con người. Giai đoạn này không chỉ quyết định khả năng học hỏi, ghi nhớ mà còn ảnh hưởng lâu dài đến hành vi, cảm xúc và năng lực nhận thức sau này. Để não bộ phát triển khỏe mạnh, trẻ cần được cung cấp đầy đủ các dưỡng chất thiết yếu, trong đó DHA và sắt được xem là hai yếu tố nền tảng, có mối liên hệ chặt chẽ và cần được quan tâm song song.
DHA và sắt – hai vai trò khác nhau nhưng cùng hướng về não bộ
DHA (Docosahexaenoic Acid) là một axit béo không no thuộc nhóm omega-3, chiếm tỷ lệ cao trong cấu trúc não bộ và võng mạc. DHA đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành màng tế bào thần kinh, giúp các tế bào não liên kết linh hoạt và truyền tín hiệu hiệu quả hơn. Trong khi đó, sắt là vi chất tham gia vào quá trình vận chuyển oxy đến não thông qua hemoglobin và hỗ trợ hình thành myelin – lớp bao bảo vệ sợi thần kinh. Nếu thiếu sắt, dù cấu trúc não có đầy đủ DHA, các tế bào thần kinh vẫn có thể hoạt động kém hiệu quả do không được cung cấp đủ oxy và năng lượng.
Chính vì vậy, DHA và sắt không thay thế nhau mà bổ trợ cho nhau trong quá trình phát triển và vận hành của não bộ.
Vì sao chỉ bổ sung DHA là chưa đủ?
Nhiều cha mẹ chú trọng bổ sung DHA cho con với mong muốn hỗ trợ trí não, nhưng lại ít quan tâm đến tình trạng sắt của trẻ. Trên thực tế, DHA giúp xây dựng cấu trúc não, nhưng để cấu trúc đó hoạt động hiệu quả, não cần được cung cấp đủ oxy và năng lượng – vai trò cốt lõi của sắt. Khi trẻ thiếu sắt, khả năng dẫn truyền tín hiệu thần kinh có thể bị suy giảm, khiến lợi ích của DHA không được phát huy tối đa. Điều này lý giải vì sao một số trẻ được bổ sung DHA đầy đủ nhưng vẫn có biểu hiện kém tập trung, dễ mệt hoặc chậm phản ứng so với lứa tuổi.
Sắt hỗ trợ DHA phát huy hiệu quả như thế nào?
Sắt tham gia vào quá trình hình thành các enzyme và chất dẫn truyền thần kinh, giúp duy trì hoạt động ổn định của não bộ. Đồng thời, sắt giúp đảm bảo lượng oxy cần thiết cho các tế bào thần kinh đang tăng sinh nhanh trong giai đoạn đầu đời. Khi sắt được cung cấp đầy đủ, môi trường sinh lý trong não trở nên thuận lợi hơn để DHA thực hiện vai trò cấu trúc và chức năng. Nói cách khác, sắt tạo điều kiện để DHA “phát huy tác dụng đúng chỗ, đúng thời điểm”.
Giai đoạn nào trẻ đặc biệt cần DHA và sắt song song?
Trong 6 tháng đầu đời, trẻ chủ yếu nhận DHA và sắt từ sữa mẹ hoặc sữa công thức. Sau mốc này, lượng sắt dự trữ từ bào thai bắt đầu giảm, trong khi nhu cầu sắt và DHA tăng cao do não bộ và cơ thể phát triển mạnh. Giai đoạn từ 6 tháng đến 3 tuổi được xem là thời điểm trẻ dễ thiếu hụt một hoặc cả hai dưỡng chất này nếu chế độ ăn chưa cân đối hoặc khả năng hấp thu chưa tối ưu. Đây cũng là giai đoạn trẻ bắt đầu phát triển mạnh về vận động, ngôn ngữ và hành vi, nên sự thiếu hụt vi chất có thể biểu hiện rõ hơn qua khả năng tập trung, giấc ngủ và cảm xúc.
Mối liên hệ giữa DHA, sắt và hành vi của trẻ
Các nghiên cứu nhi khoa cho thấy, sự thiếu hụt đồng thời DHA và sắt có thể ảnh hưởng đến hành vi và khả năng điều chỉnh cảm xúc của trẻ. Trẻ có thể dễ cáu gắt, kém tập trung hoặc ít hứng thú với các hoạt động xung quanh. Ngược lại, khi được cung cấp đầy đủ và cân đối DHA – sắt, trẻ có xu hướng ổn định hơn về cảm xúc, phản ứng nhanh hơn với môi trường và duy trì sự chú ý tốt hơn trong các hoạt động phù hợp với lứa tuổi.
Bổ sung DHA và sắt cần lưu ý điều gì?
Việc bổ sung DHA và sắt cần được thực hiện đúng liều lượng, đúng giai đoạn và phù hợp với khả năng hấp thu của trẻ. Không phải cứ bổ sung nhiều là tốt, bởi thừa vi chất cũng có thể gây ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa và chuyển hóa. Bên cạnh nguồn cung cấp, khả năng hấp thu cũng đóng vai trò quan trọng. Một hệ tiêu hóa khỏe mạnh giúp cơ thể sử dụng hiệu quả DHA và sắt, từ đó mang lại lợi ích thực sự cho sự phát triển não bộ.
Dinh dưỡng cân bằng – nền tảng để DHA và sắt phát huy tác dụng
DHA và sắt không hoạt động độc lập mà cần một nền tảng dinh dưỡng cân bằng để phát huy hiệu quả. Protein, chất béo, vitamin và môi trường tiêu hóa ổn định đều góp phần hỗ trợ quá trình hấp thu và chuyển hóa hai dưỡng chất này. Trong thực hành nuôi dưỡng, nhiều gia đình ưu tiên các giải pháp dinh dưỡng được nghiên cứu dựa trên sinh lý trẻ nhỏ, nhằm đảm bảo các vi chất quan trọng như DHA và sắt được cung cấp ở mức phù hợp và dễ hấp thu trong từng giai đoạn phát triển.
DHA và sắt là hai dưỡng chất thiết yếu, giữ vai trò bổ trợ lẫn nhau trong sự phát triển não bộ của trẻ nhỏ. DHA giúp xây dựng cấu trúc và kết nối thần kinh, trong khi sắt đảm bảo não bộ được cung cấp đủ oxy và năng lượng để vận hành hiệu quả. Việc quan tâm song song đến cả DHA và sắt, thay vì chỉ tập trung vào một yếu tố đơn lẻ, giúp trẻ phát triển trí não, hành vi và khả năng tập trung một cách toàn diện và bền vững hơn.
Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo. Việc đánh giá tình trạng thiếu hụt vi chất và bổ sung DHA, sắt cho trẻ cần được thực hiện dưới sự tư vấn của bác sĩ hoặc chuyên gia y tế.
Gợi ý ba mẹ xem thêm:
- Vai trò của DHA và Sắt trong phát triển trí não của trẻ nhỏ
- Bé uống sữa trước hay sau bữa ăn thì tốt hơn?
- Sữa vị nhạt là gì? Có thật sự tốt cho hệ tiêu hóa non yếu của trẻ?
